Snorri Más­son Heller Mills

Þegar áhrifavaldurinn Natalie Heller Mills, sem heldur úti Instagramreikningnum Yesteryear Farms, vaknar skyndilega árið 1855 er henni illa brugðið. Natalie hefur síðustu árin einbeitt sér að því að dreyfa góðum kristnum gildum um heiminn með Instagramreikningnum sínum og sínir þar börnin sín fimm og eiginmann ásamt með sjálfri sér í daglega lífinu þeirra á sveitabænum sem þau reka alveg eins og í gamla daga. Þau eru vissuelga með starfsfólk sem hjálpar þeim að ala upp börnin og sjá um sveitabæinn og alla helstu nútímatækni vel falda frá áhorfendum en innan handar, en þess utan er allt eins og í gamla daga. Allt. Svo hvers vegna er Natalie ósátt þegar hún hefur tímaflust aftur um tæp hundrað ár til tímanna sem hún ídolíserar svo? Nú auðvitað vegna þess að það að búa á sveitabæ í Idaho árið 1855 var hryllilega erfitt.

Sem betur fer er Natalie ekki alvöru manneskja, hún er aðalpersónan í glænýju skáldsögunni Yesteryear eftir Caro Claire Burke um „tradwife“ áhrifavald sem vill gera Ameríku frábæra á ný og að allir lifi við forn gildi, og fær svo akkúrat það sem hún biður um og áttar sig á að það var kannski ekki allt sem sýndist. En Natalie er byggð á raunverulegum áhrifavöldum og við Íslendingar eigum einn slíkan líka, Snorra okkar Másson.

Nú skulum við ímynda okkur saman að Snorri Másson vakni árið 1899 á Íslandi. Hann reynir að teygja úr sér en rekur skankana fljótt í enda rekkjunnar sem er rúmlega 160 cm á lengd. Hann ákveður að snúa sér frekar á hina hliðina en þá sparkar hann óvart í hálfstálpaðan son sinn sem deilir með honum rekkju. Hvers vegna er strákurinn uppí? hugsar Snorri með sér, en þá er hann bitinn í mjóbakið. Á. Hver andskotinn? Hann rís upp við dogg og rekur höfuðið í loftið. Meira á. Hann stígur út á moldargólfið sem er kalt undir ullarsokkakklæddum fótum hans. Aftur þessi kláði. Fjandinn, er þetta... fló? Hann finnur kláðann í hársverðinum líka. Lús! Sá rammíslenski fantur. Hann þarf að drífa sig út í apótek og kaupa lúsasjampó. Eða nei hann getur bara pantað það á netinu. En hvar er síminn hans? Og hvar er loftljósið? Eða lampi? Eða bara eitthvað? Það er hálfdimmt í herberginu og skyndilega rennur upp fyrir honum ljós. „Ó shit,“ hugsar hann á sínu ástkæra ilhýra. Ég hef tímaflust aftur til fortíðar á krafti minna forneskjulegu skoðana einum saman! Hann veit ekki hvort hann á að fagna eða örvænta. Þetta er nú einu sinni besti tími veraldarinnar, er það ekki? Tími alvöru hetja eins og Bjarts í Sumarhúsum og Egils Skallagrímssonar, eða kannski Halldórs Laxness? Hvaða ár er eiginlega? Snorri sprettur á fætur og hrasar um illa lyktandi hund sem ýlfrar undan honum, en hann má engan tíma missa. Hann þarf að komast til botns í hvað er í gangi. Hann hleypur á skítugu föðurlandinu einu saman út í haga og öskrar af hræðslu. Þögnin er geigvænleg, hann heyrir ekkert nema niðinn í bæjarlæknum. Loftið er kalt, en ekki svo mjög, dapurlegur grasvöxturinn hefur greinilega verið margsleginn svo mold gægist upp úr hér og hvar. Kona haltrar út í dyr og gægist út. „Snorri minn, hvað gengur á?“ spyr hún og Snorri lítur við. Konan er lágvaxin, hokin og hálftannlaus, þunnt hárið fléttað og vafið um höfuðið. Hún er með móbrúnt sjal um hoknar axlirnar og djúpar fátæktarhrukkur á andliti. Hún lítur út fyrir að vera í það minnsta 50 ára. Hann veit að þetta er konan hans. Finnur það á sér.

„Ég er með morgunskattinn tilbúinn,“ segir konan og Snorri hopar aftur inn. Um leið og hann stígur inn fyrir dyrnar, sem hann þarf að beygja sig rækilega undir, finnur hann skítalyktina. Svo heyrir hann jarmið. „What hvað er þessi kind að gera inni?“ stynur hann upp. „Mee,“ segir kindin ákveðin. Snorri áttar sig á að þetta er líka hennar heimili. „Fokk,“ stynur hann upp.

„Hvað ertu að tuldra drengur?“ heyrir hann kvakað úr horni. Þar húkir kerling samanhnýtt af gigt yfir aski með pilsin upp um sig. Snorri kastar upp í munninn á sér og sest svo til borðs. Þetta er allt í lagi. Þetta er bara þjóðlegt. Hann verkjar í þumalin yfir að hafa ekkert skrollað í marga klukkutíma. Ætli hann hafi fengið mörg email? Er búið að setja upp nýtt podcast með leiðbeiningum um hvernig eigi að vera popúlisti? Hverju er hann að missa af?

Konan leggur á borð fyrir hann, kaffið er lapþunnt og ógeðslegt, skyrið er úldið. Börnin tíu raða matnum í sig eins og þeim sé borgað fyrir, og Snorri veit að þetta er eina máltíðin fram á kvöld. Þetta úldna skyr. Eða er það kannski bara súrt? Var það ekki eitthvað? Súrmatur? Hann klórar sér meira á bakinu, finnur upphleypt flóabitin mynda hóla og hæðir á húðinni.

„Eigiði ekki eitthvað svona body lotion?“ spyr hann stundar hátt. Fjölskyldan horfir á hann eins og geimveru. Fjandinn, þau skilja hann ekki. „Hérna, krem?“ spyr hann á einfaldari íslensku. „Það er búið að bera júgursmyrsl á kúnna,“ svarar konan hans og smjattar á skyrinu. Andardráttur hennar lyktar eins og rotnandi tannhold og mjólk. „Svo er keytan á sínum stað.“

„Er þetta eitthvað djók?“ Spyr Snorri og lítur aftur ofan í diskinn sinn. Maginn er í hnút.

„Hvað ertu að gaspra drengur?“ spyr gamla konan aftur. Snorri horfir framan í hennar þúsund ára andlit og áttar sig á því að þetta er móðir hans, rétt sextug konan. Hann hryllir sig. Hálfstálpaður piltur stendur upp „Hvers vegna ertu ekki farinn á stað út að slá? Stinningskaldinn er sérlega slæmur þessi skerplulok,“ segir hann og skyrpir svartri slepju út úr sér og á gólfið. Snorri finnur að þetta er lífið hans núna. Þetta er raunveruleikinn. Þessi ískaldi, skítalyktandi moldarkofi úti í rassgati í sambýli við þetta illa tennta fólk. Með þessu úldna skyri. Hann stendur upp frá borðum og stígur út fyrir á ný. „Það eru þó allavega ekkert helvítis vók lið að reyna að flagga regnbogafánum hérna,“ hugsar hann með sjálfum sér áður en hann hoppar af stað að drekkja sér í bæjarlæknum.

Höfundur er bókmenntafræðingur og rithöfundur.