Krónan á þunnum ís, 2. hluti

Brasilía og Kína hafa farið ólíkar leiðir í sínum gengismálum. Af því geta Íslendingar lært þó stærðarmunur hagkerfanna sé mikill. Argentína og Venesúela hafa lengi reynt að halda gjaldmiðlum sínum sterkari en sem svarar til jafnvægisgengis þeirra og hafa reynt að halda aftur af verðbólgu með miklum stjórnvaldsafskiptum án þess að grípa til gengisfellinga.

Þessi barátta Suður-Ameríkuríkjanna tveggja hefur staðið lengi en mun án efa enda með greiðslufalli, gengisfellingum og óðaverðbólgu. Íslenska fjármála- og gjaldmiðilskreppan gekk hraðar fyrir sig og náði til mun færri þátta hagkerfisins en í Argentínu og Venesúela og landið ætti því ekki að þurfa að ganga í gegnum sömu reynslu og löndin tvö. En hafist Ísland ekkert að varðandi fyrirkomulag gjaldmiðilsmála sinna mun það fylgja í fótspor Argentínu og Venesúela. Lítil lönd geta ekki haldið gjaldmiðli sínum sterkum yfir lengri tíma.

Valið milli þess að halda krónunni eða að taka upp erlenda mynt kann að tengjast áframhaldandi aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu. Ísland getur ekki haldið krónunni og samtímis komist hjá takmörkunum á að- og frástreymi erlends fjármagns. Yrði reynt að halda krónunni og heimila jafnframt frjálst flæði fjármagns inn og úr landi myndi fyrirkomulagið magna upp bólur sem á endanum spryngju rétt eins og í október 2008. Íslensk stjórnvöld þurfa að ræða við EFTA og Evrópusambandið um aðferðir til að halda aðildinni að Evrópska efnahagssvæðinu þrátt fyrir nauðsynlegar takmarkanir á fjórfrelsinu þannig að Íslendingar geti áfram búið í haginn fyrir stöðugan hagvöxt og verðlagsstöðugleika og gengisstöðugleika. Markmið viðræðna af hálfu Íslendinga ætti að vera að halda krónunni og aðildinni að Evrópska efnahagssvæðinu.

Samandregið felast tillögur mínar í allmörgum þáttum. Hægt er að vinna að sumum þáttunum samtímis. Í fyrsta lagi þurfa íslensk stjórnvöld að setja upp nefnd sem setur fram gengisstefnu og hefur tæki til að halda gengi krónunnar veikara en jafnvægisgengi segir til um. Í öðru lagi ætti að leyfa erlendum fjárfestum að fara hægt og bítandi út úr hagkerfinu jafnframt því sem ströng skilyrði yrðu sett fyrir innflæði fjármagns. Í þriðja lagi þarf að ræða við EFTA og Evrópusambandið um áframhaldandi aðild landsins að Evrópska efnahagssvæðinu þrátt fyrir takmarkanir á fjármagnsflæði til og frá landinu. Í fjórða lagi ættu íslensk stjórnvöld að halda áfram hinu hægfara umsóknarferli að Evrópusambandinu og að Myntbandalagi Evrópu. Það yrði Íslendingum ekki til góðs að taka upp þjóðargjaldmiðla landa á borð við Kanada eða Bandaríkjanna vegna þess að peningamálaaðgerðir og gjaldmiðlapólitískar aðgerðir þessara landa munu aldrei taka mið af þörfum eða vandamálum Íslands.

Ef allt færi á besta veg yrði staðan sú að búið væri að ná tökum á stjórn krónunnar og gengi hennar væri nægjanlega veikt til að forða hættu á miklum gengisfellingum löngu áður en það væri kominn tími til þess fyrir Ísland að taka upp evru. Þetta myndi krefjast talsverðra fórna þegar til skamms tíma er litið. Hugsanlega þarf að veikja krónuna talsvert og berjast við verðbólgu með auknum hagvexti til að forðast vaxtahækkanir. Hvort tveggja kynni að auðvelda að koma íslenska hagkerfinu á braut sjálfbærs hagvaxtar. Besta stefnumörkunin fyrir Ísland virðist vera að undirbúa sig vel undir að geta tekið upp evru. Ef vel yrði unnið að slíkri stefnumörkun gæti það verið besti undirbúningur þess að þurfa ekki að ganga alla þá leið.

Þó það kunni að virðast ólíklegt nú, þá gæti til þess komið að upptaka evru yrði til þess að Ísland yrði fórnarlamb lánaþenslu og gæti ekki losað sig úr þeirri klemmu. Þetta er staðan í Grikklandi nú. Sagan segir þó að það að halda sér við krónuna feli í sér áhættu. Vel upplýstur Seðlabanki getur dregið úr hættu á sveiflum í verðmæti krónunnar. En ekki er hægt að koma að fullu í veg fyrir slíka atburði.

Af tilviljun kom skýrsla Seðlabankans um „Varúðarreglur eftir fjármagnshöft" út sama dag og ég setti þessar línur á blað. Ég mun lesa enska útgáfu skýrslunnar um leið og hún liggur fyrir en þeir punktar sem ég hef séð benda til að þessar reglur ættu að styrkja og styðja nýja og bætta krónu.

Nú er rétt að halda krónunni, halda augunum á veginum og vonast til að þurfa ekki undir neinum kringumstæðum að þurfa að setja stjórntækin í hendur annarra.

Zack Vogel keypti og seldi skuldatryggingar nýlega þróaðra ríkja fyrir Morgan Stanley og Deutsche Bank. Hann vinnur nú að því að greina viðbrögð Íslands, Argentínu, Grikklands og annarra kreppuhrjáðra landa við fjármálakreppum, nýjum og gömlum. Hann er lektor við Viðskiptafræðideild Skidmore College í Saratoga Springs, New York. Námskeið Vogels um Global Credit Crisis mun fjalla ýtarlega um valkosti þá sem Ísland stendur frammi fyrir á gjaldmiðilssviðinu.