MÁNUDAGUR 1. SEPTEMBER NÝJAST 07:17

Mikill gufustrókur frá Holuhrauni

FRÉTTIR

Arnţór Garđarsson: Athugasemdir viđ skýrslu Hagfrćđistofnunar

Skođun
kl 11:57, 09. apríl 2010
Arnţór Garđarsson.
Arnţór Garđarsson.

Nýlega kom út skýrsla eftir hagfræðingana Gunnar Haraldsson, Kristófer Gunnlaugsson, Daða Má Kristófersson, Ragnar Árnason og Svein Agnarsson, sem sögð er unnin samkvæmt samningi Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands við landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið. Skýrslan birtist á vef sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins 29. mars 2010 og segir þar að von ráðherra sé að hún geti orðið „ ... tilefni áframhaldandi upplýstrar umræðu um hvali við Ísland." Samkvæmt gildandi starfsreglum Háskóla Íslands er skýrslan á ábyrgð höfunda eða Hagfræðistofnunar, enda getur enginn látið uppi álit Háskóla Íslands annar en háskólafundur, háskólaráð eða rektor í umboði þeirra.

Tilkynnt var í apríl 2009 að ráðuneytið ætlaði að láta kanna áhrif á hvalveiða á þjóðarhag og hefði fengið til þess verks Hagfræðistofnun Háskóla Íslands. Að óreyndu hefði mátt búast við að málið yrði skoðað af fræðilegu hlutleysi og notaðar til þess bestu heimildir og líkön. Því miður vekur nýbirt skýrsla Hagfræðistofnunar helst athygli fyrir óvandaða fræðimennsku, og virðist ekki líkleg til að stuðla að upplýstri umræðu, en er til þess fallin að draga úr áliti Háskóla Íslands.

Í skýrslunni eru skrár og inngangsatriði á 13 blaðsíðum, um hvalveiðar og hvalavistfræði er fjallað á 37 síðum, um hvalaskoðun og ferðaþjónustu á samtals 8 blaðsíðum. Þessi samsetning er umhugsunarverð. Margir hafa lýst áhyggjum af áhrifum yfirlýstrar hvalveiðistefnu á ferðaþjónustu sem er vaxandi atvinnuvegur og byggist einkum á náttúruundrum Íslands sem talist hafa til stórmerkja allt frá miðöldum (sjá t.d. Konungs skuggsjá). Undirstaða ferðaþjónustu eru almennar náttúrurannsóknir, sem hafa löngum verið hornreka hér á landi en mest verið reknar sem hliðarspor í nafni landbúnaðar, sjávarútvegs og orkuiðnaðar.

Fjallað er allítarlega um vistfræði hvala og hvalveiðar eins og þær koma höfundum fyrir sjónir, og eru tíndar til opinberar tölur og greinargerðir frá hvalafræðingum. Skýrsluhöfundar leggja mikla áherslu á meint afrán skíðishvala á nytjafisk og jafnstöðulíkan sem gerir ráð fyrir að með svolitlum hvalveiðum megi hafa áhrif á bolfiskstofna einhvern tíma í framtíðinni og auka þá. Hér er byggt á afránslíkani sem kynnt var fyrir alllöngu (Gunnar Stefánsson, Jóhann Sigurjónsson og Gísli A. Víkingsson, J. Northw. Atl. Fish. Sci., 22 (1997), 357-370). Líkanið er ofureinföldun sem hefur ekki hlotið stuðning og virðist óþarfi að nudda höfundum upp úr því eftir mörg ár, en skrýtið er að sjá það nú afturgengið og endurselt stjórnvöldum í hagfræðilegum umbúðum.

Líkan þetta er svokallað topp-niður („top-down") líkan og er þá gengið út frá því að át (afrán) dýra á efra næringarþrepi stjórni framleiðslu stofna á neðri þrepum fæðuvefsins. Önnur gerð líkans er botn-upp („bottom-up") og gerir ráð fyrir því gagnstæða, nefnilega að framleiðsla á neðri þrepum fæðuvefsins stjórni stofnum á efri þrepum. Ýmis dæmi eru um að hvor líkansgerðin um sig eða báðar saman geti átt við í einstökum tilvikum. Afránslíkanið byggir á hugmyndinni um langtímajafnvægi. Það einfaldar útreikninga en spyrja má hvort slíkt jafnvægi sé til, enda mjög háð tilviljanabundnum atburðum á löngum tíma. Um þessar mundir er til dæmis að koma í ljós að breytingar á hafstraumum geta flutt lífsskilyrði í uppsjónum til um langar vegalengdir og gerbreytt þannig fæðugrundvelli fiska, sjófugla og sjávarspendýra. Einmitt þetta virðist hafa gerst hér við land upp úr 1996 (sjá H. Hátún o.fl., Progr. Oceanogr., 80 (2009), 149-162) og birtist meðal annars í hruni sandsílis, sem er ein helsta fæða þorsks, ufsa, kríu, lunda, hrefnu og margra annarra tegunda á landgrunninu. Fæða þessara dýra fyrir og eftir hrun sandsílisins er gerbreytt og hugmyndin um einsleita fæðusamsetningu í langan tíma stenst ekki.

Nokkurrar pólitískrar dulúðar gætir í skýrslu Hagfræðistofnunar þegar rætt er um rétt Íslendinga til að stunda hvalveiðar. Til dæmis segir (bls. 11) „ ... snerta hvalveiðar almennt grundvallarrétt þjóðarinnar til að nýta á sjálfbæran hátt auðlindir sínar. Þær hafi jafnframt menningarlegt gildi á grundvelli aldalangrar sögu sinnar..." Hér er látið í það skína að viðkomandi hvalategundir séu auðlind okkar en ekki fjölþjóðleg auðlind, farstofnar sem margar þjóðir eiga hlutdeild í. Menningarlegt gildi byggt á aldalangri sögu er líka óútskýrt. Er kannski átt við súrsað rengi? Sömu óljósu staðhæfingar virðast koma aftur fyrir í skýrslulok (bls. 53): „ ... Bent hefur verið ... fyrr í skýrslunni á þær stóru átakalínur sem hér er verið að verja ...". - Hverjar eru þessar stóru átakalínur og í hverju felast varnirnar?

Þótt vistfræði og hagfræði eigi sér marga snertifleti, skal ekki orðlengt hér um hagfræði utan eftirfarandi atriði: Skýrslan á að fjalla um þjóðhagsleg áhrif hvalveiða, en árið 2010 eru bein áhrif hvalveiða einkum: 1) Virðisauki af veiðum og afurðum tveggja hvaltegunda, langreyðar og hrefnu, sem er metinn um 1000 milljónir króna á ári. 2) Neikvæð áhrif á aðra atvinnugrein, hvalaskoðun, en virðisauki af henni er áætlaður 300-500 milljónir. Á þessum tveimur greinum er þó reginmunur. Hvalveiðar Íslendinga í upphafi 21. aldar eru smuguveiðar með afar takmarkaða vaxtarmöguleika en virðast einkum stundaðar af þjóðrembu. Hvalaskoðun er hins vegar atvinnugrein í örum vexti og hefði verið tilhlýðilegt að hinir hagfróðu skýrsluhöfundar hefðu reynt að geta sér til um líklegan vaxtarferil hennar á allra næstu árum og taka með í framreikninga sína.

Skýrsla Hagfræðistofnunar er sýnilega afleiðing margvíslegra kerfisgalla sem Íslendingar hafa komið sér upp á undanförnum áratugum í sjálfumglaðri einangrun. Kerfisgallarnir eru mjög lífseigir þrátt fyrir nýleg áföll. Því mætti í lokin benda á fáein atriði sem betur þurfa að fara ef við ætlum að nýta vísindaþekkingu í þágu betra mannlífs:

1) Nýleg lög um háskóla hafa ekki bætt rannsóknir á Íslandi. Þau þarf að endurskoða með það að markmiði að draga úr áhrifum svokallaðs atvinnulífs en auka þátttöku vísindamanna.

2) Þegar starfsmenn við rannsóknastofnanir Háskóla Íslands hyggjast gera fræðilegar skýrslur um efni sem eru utan við faglega þekkingu þeirra ber þeim að afla viðeigandi sérfræðiþekkingar.

3) Ekki er við hæfi að gefin séu út fræðileg rit og skýrslur án þess að fyrir liggi gagnrýni ótengdra sérfræðinga (sjálfstætt jafningjamat). Kaupendum slíkra verka, hvort sem eru ráðuneyti, stofnanir eða fyrirtæki, ber að afla slíks mats áður en til þess kemur að nýta niðurstöðurnar.

Reykjavík 8. apríl 2010.
Arnþór Garðarsson
prófessor emeritus



Deila
Athugiđ. Allar athugasemdir eru á ábyrgđ ţeirra er ţćr rita. Vísir hvetur lesendur til ađ halda sig viđ málefnalega umrćđu. Einnig áskilur Vísir sér rétt til ađ fjarlćgja ćrumeiđandi eđa ósćmilegar athugasemdir.

MEIRI SKOĐUN Á VÍSI

Skođun 29. ágú. 2014 15:48

Lćgri laun fyrir meiri ábyrgđ!

Stađa mín í dag er sú ađ ég hef ekki hlotiđ hćrri laun fyrir meiri ábyrgđ. Meira
Skođun 29. ágú. 2014 12:23

Ađ gera leikskólakennslu ađ ćvistarfi – samningslaus í 7 mánuđi

Sem ungur nemi í menntaskóla međ alla möguleika opna valdi ég mér ţađ ađ fara í leikskólakennaranám. Ţar lá áhuginn og mínar sterku hliđar. Meira
Skođun 29. ágú. 2014 07:00

Af verđbólgu og verđbólguvćntingum

Undanfariđ hefur fariđ nokkuđ fyrir umrćđu um verđbólgu og vćntingum um hana nćstu misserin. Ţađ er ekki ađ ófyrirsynju ţví verđbólga hefur veriđ ein höfuđmeinsemd í íslensku ţjóđlífi um langa hríđ. Meira
Skođun 29. ágú. 2014 07:00

Hundalíf á Íslandi

Ég á erindi til Akureyrar í haust og ţarf ađ gista ţar í nokkrar nćtur. Ég hringdi í ferđaskrifstofu og bađ um upplýsingar um gistingu ţar sem ég gćti haft hundinn minn međ mér. Fyrst var andartaks ţö... Meira
Skođun 29. ágú. 2014 07:00

Opiđ bréf til útvarpsstjóra RÚV um mannréttindabrot

Kćri Magnús. Mig langađi ađ spyrja ţig hvort ţú teljir RÚV uppfylla lagalegar skyldur sínar gagnvart öllum landsmönnum? Mín skođun er sú ađ svo sé ekki. Meira
Skođun 28. ágú. 2014 11:24

Hjólađ í vasa skattgreiđenda

Borgarráđ samţykkti á fundi sínum fimmtudaginn 14. ágúst sl. ađ skipađur yrđi starfshópur sem á ađ skođa möguleikann á ţví ađ koma á laggirnar hjólaleigukerfi í Reykjavík, eftir atvikum á höfuđborgars... Meira
Skođun 28. ágú. 2014 11:15

Örugg neytendavara á markađi

Daglega notum viđ eđa komumst í snertingu viđ alls kyns neytendavöru sem viđ göngum út frá ađ sé eins örugg og mögulegt er ađ ćtlast til á sanngjarnan hátt. Í lögum um öryggi vöru og opinbera markađsg... Meira
Skođun 28. ágú. 2014 10:35

Hvađ er máliđ? Hvađ eru sveitarstjórnarmenn ađ hugsa?

Ef ég vćri óbreyttur leikskólakennari inni á deild fengi ég 430.830 kr. og ef ég tćki ađ mér deildarstjórn fćru launin mín upp í 454.530 kr. Meira
Skođun 28. ágú. 2014 07:00

Ţriđjungur ţjóđarinnar í strćtó

Aldrei hafa fleiri tekiđ sér far međ vögnum Strćtó bs. en á nýafstađinni menningarnótt. Um 100 ţúsund gestir komu í strćtó einhvern tíma yfir daginn, en akstur stóđ til eitt eftir miđnćtti. Meira
Skođun 28. ágú. 2014 07:00

Orđ kvöldsins

Viđ erum ekki kirkjurćkin og ekki alin upp viđ ađ fara í guđshús nema á stórum stundum. Einmitt ţess vegna verđur ţess gullmola, sem Rás 1 hefur flutt á kvöldin í áratugi, sárt saknađ á mínu heimili. Meira
Skođun 28. ágú. 2014 07:00

Bjarni bregst

Viđ höfum undanfariđ orđiđ vitni ađ sérkennilegri atburđarás vegna lekamálsins og misbeitingu innanríkisráđherra á valdi sínu međ afskiptum af lögreglurannsókn. Viđ munum ađ endingu sjá hver viđbrögđ ... Meira
Skođun 28. ágú. 2014 06:00

Viđ erum tossar

Eina leiđin til ađ ná fram ţeim ásetningi ađ hafa fjárlögin hallalaus á ţessu ári er sú ađ tekjurnar verđi meiri en gert var ráđ fyrir. Meira
Skođun 27. ágú. 2014 15:30

Mikilvćgi ráđgjafar í eineltismálum

Sá eđa sú sem upplifir einelti á vinnustađ er ekki ein/n ţó svo ađ hann/hún kannski haldi ţađ. Rannsóknir sýna okkur ađ einelti á vinnustöđum er stađreynd. Sá sem upplifir einelti er ţolandi ofbeldis ... Meira
Skođun 27. ágú. 2014 14:00

Fjárlög 2015 – er breytinga ađ vćnta?

Stađan á ríkissjóđi er viđkvćm og er einstaklega mikilvćgt nú ađ fjárlögin sem lögđ verđa fram í haust sýni meira ađhald heldur en lagt hefur veriđ upp međ í fyrri áćtlunum. Meira
Skođun 27. ágú. 2014 14:00

Viđskiptavinir vilja umhverfisvćnni valkosti

Ađ undanförnu hef ég veriđ virkari neytandi en vanalega enda stađiđ í framkvćmdum heima fyrir og ţess á milli nýtt sumariđ til ţess ađ ferđast um fallega landiđ okkar. Hćkkandi sól fylgdi líka sterkar... Meira
Skođun 27. ágú. 2014 07:00

Bréf til mennta- og menningarmálaráđuneytis

Sumarfríiđ er á enda og skólar landsins iđandi af kröftugum nemendum. Eitt af fyrstu verkefnum haustsins er ađ koma reglulegum lestri á koppinn og mikilvćgt ađ allir fái lesefni sem hćfir lestrargetu ... Meira
Skođun 27. ágú. 2014 07:00

Allt kostar ţetta peninga

Tvćr allmerkilegar skýrslur litu dagsins ljós nýlega. Annars vegar svokölluđ Hvítbók og hins vegar Úttekt á stćrđfrćđikennslu í framhaldsskólum. Í Hvítbók er ţví af nokkurri skynsemi haldiđ fram ađ ti... Meira
Skođun 27. ágú. 2014 07:00

Ađ rústa háskólastofnun

Ţađ er komin upp einkennileg stađa í málefnum Landbúnađarháskóla Íslands. Stefnan virđist vera sú ađ sökkva skólanum hćgt og sígandi uns sjálfgert verđur ađ hćtta starfseminni međ öllu. Ţetta er sér í... Meira
Skođun 26. ágú. 2014 05:00

Veldur hver á heldur

Ritstjórnarlegt sjálfstćđi fjölmiđla er oft til umrćđu. Hugtakiđ hefur margvíslega merkingu; ţađ getur ţýtt ađ fjölmiđlar séu frjálsir og óháđir stjórnvöldum eđa ađ ţeir séu ekki málpípa eins pólitísk... Meira
Skođun 26. ágú. 2014 07:00

Hugrekkiđ og bćnamáliđ

Haukur Viđar Alfređsson skrifar bakţanka um skráningu í trúfélög, morgun- og kvöldbćnir á Rás 1 í Fréttablađiđ í gćr. Umrćđan um trú og samfélag er mikilvćg og ég vil bregđast viđ nokkrum atriđum í pi... Meira
Skođun 25. ágú. 2014 08:00

Ferđaţjónustan getur greitt sitt

Bjarni Benediktsson fjármálaráđherra hefur bođađ breytingar á virđisaukaskatti og stefnt er ađ ţví ađ ţćr breytingar taki gildi um nćstu áramót. Vigdís Hauksdóttir, formađur fjárlaganefndar, sagđi í f... Meira
Skođun 25. ágú. 2014 08:00

Blótmćli

Fari ţađ í heitasta djöfulsins helvíti,“ muldrađi ég međ sjálfum mér í bakherbergi kirkju einnar á höfuđborgarsvćđinu fyrir stuttu. Ţađ hljómar virkilega barnalega en ég fć eitthvert óútskýranle... Meira
Skođun 25. ágú. 2014 08:00

Mamma och pappa kann flytta men jag blir kvar

Sérnám í lćknisfrćđi er langt og dýrt. Árum saman hefur íslenskt samfélag hins vegar notiđ ţess ađ íslenskir lćknar hafa sérmenntađ sig erlendis án nokkurra fjárútláta íslenska ríkisins en eđlilega me... Meira
Skođun 25. ágú. 2014 08:00

Tíđindalaust á norđurgosstöđvunum

Gaus? Eđa gýs? Hvenćr, hvernig? Á eftir? Verđur ţetta svona nćstu tíu ár? Í hverjum fréttatíma segja ábúđarmiklir fréttamenn í gulum vestum og íbyggnir vísindamenn okkur ađ ţá og ţegar geti allt gerst... Meira
Skođun 23. ágú. 2014 07:00

Andstađa á röngum forsendum

Umtalsverđ andstađa er viđ áform Bjarna Benediktssonar fjármálaráđherra um ađ gera breytingar á virđisaukaskattskerfinu, í ţá átt ađ einfalda ţađ, samrćma skattţrepin í áföngum og fćkka undanţágum. Meira
 

MEST LESIĐ

  • Nýjast á Vísi
  • Mest Lesiđ
  • Fréttir
  • SKODUN
  • Viđskipti
  • Lífiđ
Forsíđa / Skođanir / Skođun / Arnţór Garđarsson: Athugasemdir viđ skýrslu Hagfrćđistofnunar
Fara efst