Opið bréf til heilbrigðisráðherra

Ágæta Álfheiður.

Árlega fæðast á Íslandi að meðaltali um 10 börn með skarð í vör og/eða gómi. Kostnaður við munnholsaðgerðir, tannréttingar og talþjálfun þessara barna er vart mælanlegur á skala heilbrigðiskerfisins. Það er því með ólíkindum að stærstur hluti kostnaðarins skuli lenda á foreldrum þeirra. Um áramótin tóku gildi þrjár reglugerðir þínar um endurgreiðslu vegna tannréttinga. Í umfjöllun um reglugerðirnar í útvarpsviðtali í morgunþætti Bylgjunnar þann 3. febrúar sagðir þú meðal annars „…og það sem við gerðum nú um áramótin eða ég var að stórauka þátttöku ríkisins í tannlækningum og tannréttingum barna sem að fæðast með alvarlega galla, skarð í vör/góm, mikla tannvöntun og þess háttar.“

Jafnframt sagðir þú: „...mér finnst það brýnast að þeir einstaklingar sem fæðast með galla í munnholi eða lenda í slysum, fái sömu þjónustu og þurfi ekki að borga fyrir hana úr eigin vasa eins og þeir sem brjóta fót eða fæðast með aðra galla…“ og orðrétt bendir á að „stærsti reikningurinn sem ég hef séð vegna tannréttinga barns með meðfæddan galla er 5 milljónir króna sem foreldrar hafa þurft að greiða úr eigin vasa og þetta er auðvitað ekki boðlegt“.

Í ljósi þessara orða skýtur skökku við að í reglugerðunum er skýrt kveðið á um það að endurgreiðsla sjúkratrygginga vegna vinnu tannréttingarsérfræðinga og kjálkaskurðlækna vegna víkkunar efri góms barna með skarð í góm fyrir beinígræðslu sé kr. 138.600 og hámarksendurgreiðsla fyrir tannréttingarmeðferð barna með skarð í vör og góm sé einungis ákveðin kr. 554.000. Jafnframt þessu „verður“ tannréttingameðferðinni að ljúka á innan við 3 árum.

Nú spyr ég:

1) Samkvæmt nýrri reglugerð þinni, sérðu annað fyrir þér en foreldrar með sambærilegt tilvik og þeir sem horfðu á 5 milljóna reikning vegna tannréttinga muni nú horfa á eigin kostnað upp á 4,3 milljónir króna? Þá má jafnframt benda á þá staðreynd að heildarverðbólga síðustu 3 ára hefur verið um 34% og því hefur verð aðfanga og þjónustu hækkað verulega.

2) Hvernig getur þetta talist stóraukin þátttaka ríkisins?

3) Það má nefna mjög mörg dæmi þess að tannréttingar barna með skarð í vör og gómi hafi tekið mun lengri tíma en 3 ár, jafnvel 11-15 ára ferli sem byggir á náinni samvinnu kjálkaskurðlækna, lýtalækna, talmeinafræðinga og tannréttingasérfræðinga. Hvernig rökstyður þú þá ákvörðun að í nýju reglugerðinni er endurgreiðsla háð því að heildartími tannréttingarmeðferðar fari ekki yfir 3 ár og kynnir reglugerðina sem verulega réttarbót?

Sé þetta skjaldborgin sem velferðarstjórnin ætlar sér að slá um börn með skarð í vör og góm og foreldra þeirra barna tel ég einsýnt að margir myndu kjósa að standa fyrir utan hana enda voru réttindi margra betur tryggð með gamla kerfinu og endurgreiðsluhlutfallinu eins dapurlegt og það var nú samt. Séu nýju reglugerðirnar settar með góðum vilja sýnist mér þær, því miður, bera vott um vanþekkingu á viðfangsefninu. Félags- og velferðarsamfélag verður ekki einungis skapað með orðum heldur einnig með athöfnum.

Það er til skammar að agnarsmár minnihlutahópur barna með fæðingargalla, sem er enn alvarlegri en ella vegna sýnileika, skuli sífellt verða hornreka í heilbrigðis- og tryggingakerfinu. Annað hvort vegna áhugaleysis ráðherra eða þess að kerfið virðist ekki ná því sem það telur „ásættanlega“ samninga við tannréttingasérfræðinga og talmeinafræðinga. Hér er ekki um neinar „Icesave“ upphæðir að tefla. Hér er einfaldlega beðið um það að mannréttindi barna með áberandi fæðingargalla séu tryggð án tillits til fjárhags foreldra. Tilfellin eru það fá að líklega myndi árlegur viðbótarkostnaður vera í kringum 10 milljónir eða rétt um einn tíuþúsundasti hluti af kostnaðinum við heilbrigðiskerfið samkvæmt fjárlögum 2010 til að setja þetta í samhengi!

Tveir síðustu forverar þínir í starfi lofuðu að koma þessum réttindamálum í lag en stóðu ekki við það. Gríptu nú daginn og nýttu til góðra verka!

Það sem þarf til er einföld ákvörðun þín um að kostnaður við þessar nauðsynlegu meðferðir flytjist frá foreldrum til hins almenna heilbrigðis- og sjúkratryggingakerfis. Ég er fullviss um það að sátt væri um slíka ákvörðun í samfélaginu.

Höfundur er viðskiptafræðingur og situr í stjórn Breiðrabrosa.