Latte og annað pjatt
Guðmundur Andri Thorsson.
Sameiningartákn
Ekkert er hversdagslegra en kaffi; enginn drykkur jafn nátengdur dagsins önn í lífi venjulegs Íslendings. Þetta er drykkur stundarinnar milli stríða. Kaffið er okkar friðarpípa. „Ætlarðu ekki að kíkja bráðum í kaffi?“ segjum við hvert við annað þegar okkur langar að friðmælast eða tengja aftur rofin bönd; við ræðum málin yfir kaffibolla. Slík unaðssæla fylgir áhrifunum að það er óhugsandi að vera í vondu skapi að drekka kaffi. Kaffið er sameiningartákn íslensku þjóðarinnar – það færir okkur saman. Þetta er drykkur samræðu og sáttar, þar fylgir vinátta vellíðan.
Hvernig viltu hafa kaffið? Það segir sína sögu um manninn: fólk sem fær sér mjólk í kaffið vill mýkja bragðið, er makráðara og skrautgjarnara en þau hin sem drekka kaffið svart og sykurlaust – umbúðalaust – stælalaust. Fólk sem drekkur uppáhelling – helst kaffi með þessu gamla moldarbragði sem við kennum við Braga (guð skáldskapar) vill ekkert pjatt og hugsar fyrst og fremst um notagildi matar og drykkjar, að þetta virki eins og það á að virka – og hver segir að þetta þurfi að vera eitthvað bragðgott líka? – og svo eru sumir sem hafa sterkar skoðanir á því hvernig uppáhellingurinn fari fram, allt frá hitastigi vatnsins til þess hvernig kúrfan á kaffinu í trektinni skuli vera.
Kaffið talar. Að kaffibollanum drukknum er saga þín skráð handa þeim sem lesa kann. Þar eru ferðalög, giftingar, fjallgöngur, barnalán og dauðsföll – gæfa og ólán. Það er engin hégómaiðja að drekka kaffi með annarri manneskju. Maður er að samneyta henni, deila með henni líðandi og komandi stundum – lífi sínu.
Sundrungartákn
Nei nei. Þetta er í raun og veru alþýðlegt mjólkurkaffi drukkið úr glasi, eins og maður man eftir í sveitinni þar sem kexi var dýft ofan í það. Kaffi sem hefur verið umvafið orðum. Bærinn er skrýtinn, hann er fullur af orðum.
Við brosum yfir mynstrinu sem gert hefur verið á mjólkurfroðuna og súpum svo varlega á og finnum þykka og mjúka froðuna gæla við varirnar og síðan dökkt og bragðmikið kaffibragðið sem leynist þar undir. Við finnum að Reykjavík er alls konar, stundum meira að segja borg; hér eru núðlustaðir og skóbúðir, snyrtifræðingar, rapparar og gangandi vegfarendur. Og letingjar. Og fólk sem talar með handasveiflum, fólk með alls konar göngulag, alls konar fólk sem fæddist á alls konar stöðum en á hér heima; alls konar litir og – auðvitað – alls konar orð. Því að útlönd hafa alltaf verið á Íslandi og íslensk menning sem er ekki um leið útlensk menning – hún deyr.
