Í Biblíunni er bæði ást og hatur

Fréttablaðið Tíska og hönnun 18. febrúar 2012 10:00

Sólveig Anna Bóasdóttir guðfræðingur segir að ekki sé hægt að afsala sér samvisku og túlkunarfrelsi og vísa blint í Biblíuna. fréttablaðið/valli

Biblían geymir ýmiss konar boðskap. Þar er að finna kærleik og ást, en einnig refsigleði og hatur. Því hefur verið velt upp hvort sumt þar eigi að skilgreina sem hatursáróður. Kolbeinn Óttarsson Proppé rýnir í trúartextann og samfélagslega skírskotun hans

Um fá rit hefur staðið jafn mikill styr og Biblíuna. Hún er safn trúarrita og eru sum þeirra meira en 2000 ára gömul. Frá upphafi hefur verið deilt um hvað eigi að vera í Biblíunni og stendur sú deila enn. Sem dæmi má nefna að svokallaðar Apokrýfar-bækur Gamla testamentisins voru ekki í íslensku Biblíunni frá 1866 til 1981, en eru þar nú. Það er því ekki eins og Biblían hafi sprottið alsköpuð fram, hún er ritstýrt greinasafn.

Ummæli Snorra Óskarssonar, grunnskólakennara á Akureyri, þess efnis að samkynhneigð væri synd og synd ylli dauða hafa vakið athygli. Snorri var settur í hálfs árs leyfi, en sú ákvörðun er fráleitt óumdeild. Árni Johnsen, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, tók málið upp á þingi á þriðjudag. Þar sagði hann ráðstöfunina varða mannréttindi, virðingu fyrir skoðanafrelsi og trúfrelsi á Íslandi.

Þarna heggur Árni í sama knérunn og Snorri sjálfur. Skoðanir hans er að finna í Biblíunni og hvernig er hægt að banna trúuðum manni að vitna í trúarrit sitt?

Ekki siðferðileg viðmið
Sólveig Anna Bóasdóttir, dósent við guðfræði- og trúarbragðafræðideild Háskóla Íslands, segir ekki hægt að taka orð úr Biblíunni og flytja inn i okkar samfélag að óathuguðu máli. Biblían sé mörg þúsund ára gömul og það sem í henni standi sé í ákveðnu félagslegu og menningarlegu samhengi og það verði að hafa í huga. Því sé ekki hægt að nota þau sem siðferðileg viðmið í dag, án gagnrýnnar skoðunar.
„Kristin siðfræði og kristnir siðfræðingar hafa tekið afstöðu gegn mörgu sem talað er um í Biblíunni, s.s. þrælahaldi og dauðarefsingu. Siðfræðingar gera greinarmun á staðhæfingum um boð og bönn, sem finna má, og þeim rökum sem færa má fyrir staðhæfingunum.
Það er ekki ásættanlegt fyrir kristna siðfræði að flytja staðhæfingar úr þúsund ára gömlum ritum inn í samtímann og krefjast þess að samfélagið geri það að viðmiðum gagnrýnislaust. Siðfræðingar sleppa aldrei undan kröfu um að sýna fram á með rökum að boð og bönn Biblíunnar séu góð og gild í samtímanum. Kristin siðfræði er gagnrýnin: hún tekur hvorki bókstafstrú né hefðatrú gilda án nánari skoðunar.“

Hvað er samkynhneigð?
Sólveig spyr líka hvað Snorri eigi við þegar hann talar um samkynhneigð. Orðið homosexuality kom fyrst fram árið 1868 og því segir Sólveig þá spurningu sem Biblían fjallar um ekki vera þá sömu og við hugleiðum í dag, þar sem gengið er út frá því að tvær manneskjur af sama kyni sem elskast séu frjálsar og gefi samþykki sitt. Því sé enginn skaði skeður og engar slæmar afleiðingar fyrir viðkomandi.
„Ef kynlífsathöfn tveggja eða fleiri er samþykkt og sjálfræði er til staðar og hún veldur þeim ekki skaða, þá á enginn utanaðkomandi að skipta sér af því. Biblían þekkir ekkert slíkt og þar er hvergi minnst á það.“

Hreinleikalögin
Orðin sem oftast er vitnað til varðandi kynlíf einstaklinga af sama kyni er að finna í Þriðju Mósebók. „Og leggist maður með karlmanni sem kona væri, þá fremja þeir báðir viðurstyggð. Þeir skulu líflátnir verða, blóðsök hvílir á þeim.“
Þetta er að finna í hreinleikabálki Gamla testamentisins, í svokölluðum hreinleikalögum. Þar eru fleiri brot sem varða líflát; að drýgja hór með konu annars manns, leggjast með konu föður síns, tengdadóttur sinni, að sænga hjá mæðrum og eiga samræði við skepnur. Þá er þar einnig að finna eftirfarandi klausu sem gæti reynst mörgum unglingnum skeinuhætt í dag:
„Hver sá, sem bölvar föður sínum eða móður sinni, skal líflátinn verða. Föður sínum eða móður sinni hefir hann bölvað, blóðsök hvílir á honum.“

Siðfræði eða siðfræði
Sólveig Anna segir að þessi orð verði að skoðast í ljósi þess samfélags sem þau töluðu til. „Það er margvíslegt efni í Biblíunni og hún er ekki ein efnisleg heild. Þetta endurspeglar menningu, samfélög og viðhorf sem eru löngu gengin sér til húðar.
Það er ekki allt til eftirbreytni sem stendur á síðum Biblíunnar. Þar er til að mynda að finna dauðarefsingu sem víðast hefur verið aflögð.
Sólveig segir mjög varhugavert að lifa eingöngu með Biblíuna að leiðarljósi og láta eins og maður þekki ekkert til samfélagsins sem maður býr í. Þekkingu og næmi þurfi til að túlka og flytja það inn í samtímann sem í henni stendur. Þá sé ekki samasemmerki á milli þess sem stendur í Biblíunni í heild og þess sem við köllum kristna siðfræði.
„Kristnir siðfræðingar hafa alltaf túlkað Biblíuna. Þeir hafa lagt til hliðar fjölda boða og banna sem standa í Gamla testamentinu, við hlið þessa banns varðandi mök karlmanna til dæmis. Þeir hafa komist að því að kristnir menn megi borða svínakjöt, á meðan hvorki Gyðingar né múslímar gera svo, og þeir hafa lagt margt annað til hliðar.“

Bókstafstrú slæm
Mannkynið hefur alla tíð vísað til einhvers valds, hvort sem er veraldlegt eða geistlegt. Trúarrit eru gjarnan notuð í þeim tilgangi og á það við um gyðinga, múslima sem og kristna. Þó styðjast ekki öll trúarbrögð við trúarrit, en þau sem það gera eru nefnd bókatrúarbrögð.
Sólveig bendir á að í gegnum söguna hafi verið vísað í Biblíuna til að réttlæta ýmislegt sem hefur verið aflagt. „Allt fram að því að þrælahald var aflagt í Bandaríkjunum á ofanverðri 19. öldinni var túlkun stærstu kirkjudeildanna að stuðningur væri við þrælahald í Biblíunni. Það voru litlu kirkjudeildirnar, mennónítar, kvekarar og baptistar, sem lögðu annan skilning í Biblíuna og sögðu þrælahald ósiðlegt.“
Ýmsir hafa einmitt vitnað til Biblíunnar, meðal annars varðandi samkynhneigða, og sagt sem svo; það er mikilvægt að sýna öllum kærleik en því miður stendur þetta í Biblíunni. Sólveig hefur svar við því.
„Getur nokkur manneskja nokkurn tímann afsalað sér samvisku og túlkunarfrelsi og sagt bara: ég verð að beygja mig undir þetta. Mér finnst nauðsynlegt að líta þannig á að maður sé frjáls á þann hátt að maður sé túlkandi vera sem leggur mat á hlutina.“

Til baka

Í Biblíunni er bæði ást og hatur

Fleiri fréttir - Tíska og hönnun

Nýjast á Vísi

Fréttir eftir mánuði

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004