Hva­ er kennt ■egar si­frŠ­i er kennd?

Sko­un
kl 06:00, 10. oktˇber 2011
Svavar Hrafn Svavarsson, prˇfessor Ý heimspeki vi­ Hßskˇla ═slands.
Svavar Hrafn Svavarsson, prˇfessor Ý heimspeki vi­ Hßskˇla ═slands.
Svavar Hrafn Svavarsson skrifar:

Síðasta vetur var rædd á Alþingi tillaga um að gera heimspeki að skyldufagi í grunn- og framhaldsskólum. Mest var rætt um siðfræði. Að umræðum loknum var hún send til menntamálanefndar. Tillagan spratt af skýrslu rannsóknarnefndar og almennri umræðu um orsakir og aðdraganda hrunsins. Mér sýnist á umræðunni að ekki sé ljóst hvað sé kennt þegar siðfræði er kennd. Þó að viðfangsefnið sé ljóslega mannlegt siðferði, verður varla sagt að þeir sem kenni siðfræði kenni siðferði. Við kennum hvert öðru siðferði og lærum frá blautu barnsbeini. Við fæðumst inn í siðferði og mótumst sem siðferðisverur af samskiptum og lífsreynslu.

Enda er fátt jafnmikilvægt og siðferði, gildismat, hneigðir og skoðanir sem gera manneskju að því sem hún er. Siðferði okkar ræður (mörgum, kannski flestum) ástæðum þess hvernig við breytum, hvað við teljum ákjósanlegt, hvers við væntum af náunganum, að við álösum honum eða hrósum. Það geymir forsendur fyrir mati okkar á því hvað sé gott ástand og hvað sé rétt breytni, hver séu réttlætanleg boð og bönn, hvaða ástæður og markmið séu mikilvæg, jafnvel því hvernig eigi að vera heil manneskja. Siðferðið grundvallar sjálfsmynd okkar, skilgreinir bæði okkur og stofnanir okkar.

Það getur tilheyrt siðfræði að lýsa siðferði, útlista gildismat, greina frá staðreyndum málsins, því iðulega er mat okkar óljóst og innbyrðis mótsagnakennt. En alla jafna er fólki ekki kennt í siðfræði að ástæðulaust ofbeldi sé rangt, lygar séu varasamar, ójafnrétti sé skaðlegt, græðgi sé löstur. Því er ekki heldur kennt að náttúrulegt réttlæti birtist í yfirráðum þeirra sem eru sterkari. En í samræðunni sem kennslan er væri hægt að færa rök fyrir (eða gegn) réttmæti þessara skoðana, sem og annarra óræðari álitamála, hvort heldur um nýtingu stofnfruma, staðgöngumæðrun eða framleiðslu erfðabreyttra matvæla, svo nýleg dæmi séu nefnd, eða innviði viðskiptaheimsins. Það væri hægt að skýra forsendur og rökræða hvers konar breytni mætti telja rétta eða góða og hvers vegna, leggja til og færa rök fyrir hvers konar manneskja væri ákjósanlegt að vera. Það mætti benda á eymdina sem fylgdi tiltekinni breytni, afhjúpa ósamkvæmni þess að ætlast til annars af náunganum en sjálfum sér, tjá mikilvægi sanngirni, útskýra hvers vegna tilteknar hneigðir teljast lestir og hver sé skaðsemi lasta. Á þennan hátt gæti samræðan sagt okkur hvað sé gott og rétt og þannig breytt okkur eða styrkt, en ljóslega gæti hún einnig komið okkur í verulegt uppnám.

Siðfræði er ekki kennsla í heldur rökræða um siðferði. Hún er margbreytileg tilraun (með ólíkum niðurstöðum) til að gera grein fyrir mannlegu siðferði. Hún er ekki ein um viðfangsefnið. Skáldverk og skopteikningar, til dæmis, fjalla um mannlegt siðferði. Á þessum forsendum, held ég, ættum við að spyrja hvort nauðsynlegt sé að rökræða þessi mál, eins og siðfræðin gerir, við börn og unglinga í kennslustofum landsins. Og reyndar hefur nú verið hrundið af stað verkefni innan Háskóla Íslands þar sem m.a. er spurt hvaða vit sé í því að fjalla um heimspeki, ekki síst siðfræði og gagnrýna hugsun, í kennslustofu með börnum og unglingum.


Deila
Athugi­. Allar athugasemdir eru ß ßbyrg­ ■eirra er ■Šr rita. VÝsir hvetur lesendur til a­ halda sig vi­ mßlefnalega umrŠ­u. Einnig ßskilur VÝsir sÚr rÚtt til a­ fjarlŠgja Šrumei­andi e­a ˇsŠmilegar athugasemdir.

MEIRI SKOđUN ┴ V═SI

Sko­un 15. sep. 2014 12:00

Dřrari bŠkur – aukinn lestur?

Sagt er a­ Ý hallŠrum hÚr ß­ur fyrr hafi menn nota­ bŠkur fyrir brenni og skinnhandrit Ý skˇ. Rita­ mßl var­ a­ vÝkja fyrir viljanum til a­ lifa af. Meira
Sko­un 15. sep. 2014 10:08

Fri­ardagur Sameinu­u ■jˇ­anna 21. september

A­ minnsta kosti hafa Sameinu­u ■jˇ­irnar ekki gefi­ upp alla von um fri­. Hverjir eru Sameinu­u ■jˇ­irnar? Meira
Sko­un 13. sep. 2014 08:00

Til minningar um palestÝnskan fˇtbolta!

A­ger­ir Ýsraelskra stjˇrnvalda til ■ess a­ gera ˙t um Ý■rˇtta- og knattspyrnui­kun PalestÝnumanna er einungis einn li­ur Ý grimmilegum ßrßsum ═sraela ß saklausa borgara PalestÝnu. Meira
Sko­un 13. sep. 2014 07:00

Vondir hlutir sem eru ger­ir vi­ gott fˇlk

Mßlflutningur Ý grein lÝkt og hjß Frosta Ý FrÚttabla­inu 11.09.14 sřnir afar svarthvÝta mynd af ßstandinu Ý Mi­-Austurl÷ndum. Frosti vitna­i me­al annars Ý vi­tal sem var teki­ vi­ sendiherra ═rans se... Meira
Sko­un 13. sep. 2014 07:00

JibbÝ Ý sÝ­asta sŠti Ý J˙rˇvision

Vi­ viljum gjarnan gera okkur gildandi ß me­al stŠrri ■jˇ­a me­al annars me­ ■ßttt÷ku Ý J˙rˇvision. J˙rˇvisiˇn hefur miki­ skemmtanagildi, sameinar fj÷lskyldur og vini yfir sjˇnvarpinu og hvetur okkur... Meira
Sko­un 13. sep. 2014 07:00

Landb˙na­arkerfi­ – broddur ß barka ■jˇ­arinnar

Eina atvinnugreinin hÚrlendis sem enn starfar vi­ vÝ­tŠk innflutningsb÷nn, ofurtolla en jafnframt umtalsver­a rÝkisstyrki er landb˙na­urinn. Landb˙na­arkerfi­ Ýslenska er mikil ˇgagnsŠ flŠkja, hanna­ ... Meira
Sko­un 13. sep. 2014 07:00

FramtÝ­ stefnumˇtunar og ߊtlanager­ar hins opinbera

═ vor mŠlti fjßrmßla- og efnahagsrß­herra fyrir frumvarpi til laga um opinber fjßrmßl. Frumvarpi­ felur Ý sÚr heildarl÷ggj÷f um fjßrmßl rÝkis og sveitarfÚlaga ■ar sem ßhersla er l÷g­ ß langtÝmastefnum... Meira
Sko­un 12. sep. 2014 11:51

Vondir hlutir sem eru ger­ir vi­ gott fˇlk

Mßlflutningur Ý grein lÝkt og hjß Frosta Ý FrÚttabla­inu 11.09.14 sřnir afar svarthvÝta mynd af ßstandinu Ý Mi­-Austurl÷ndum. Meira
Sko­un 12. sep. 2014 07:00

Hva­a ■ř­ingu hefur sjßlfstŠtt Skotland fyrir ═sland?

PˇlitÝskt landslag umhverfis ═sland gŠti teki­ veigamiklum breytingum ß komandi ßrum. Margir GrŠnlendingar og FŠreyingar Ýhuga sjßlfstŠ­i frß Danm÷rku og Skotar kjˇsa um ■a­ hvort lřsa eigi yfir sjßlf... Meira
Sko­un 12. sep. 2014 07:00

Svart box Ý Se­labankanum?

Ůar til gjaldeyrish÷ft ver­a afnumin munu Ýslensk fyrirtŠki og heimili b˙a vi­ ˇvi­unandi efnahagsumhverfi. Me­an ßstandi­ varir er ■vÝ mikilvŠgt a­ stjˇrnv÷ld og opinberir a­ilar leiti allra lei­a ti... Meira
Sko­un 12. sep. 2014 07:00

Opi­ brÚf til fjßrmßlarß­herra

"Ůa­ er til skammar a­ slÝk ßrßs skuli ger­ ß okkar kynslˇ­ sem ˇl ykkur upp!“ ╔g hef lengi­ veri­ a­ hugsa um a­ skrifa y­ur me­ eftirfarandi fyrirspurn vegna ÷ryrkja, ellilÝfeyris■ega og ■eirr... Meira
Sko­un 12. sep. 2014 07:00

Opi­ brÚf til nřrra framkvŠmdastjˇra ß LandspÝtala

┴gŠtu nřju framkvŠmdastjˇrar LandspÝtalans. SamkvŠmt upplřsingum frß forstjˇranum vir­ist rß­ning ykkar ■jˇna tvennum tilgangi; a­ setja "÷ryggi og flŠ­i sj˙klinga Ý fyrirr˙m“ og lßta nřjan spÝt... Meira
Sko­un 12. sep. 2014 07:00

Fyrir hverja er HPV-bˇlusetning?

HPV (Human Papilloma Virus) er algeng veira sem smitast me­ beinni snertingu fˇlks vi­ kynlÝf. Flest okkar sem hafa stunda­ kynlÝf smitast einhvern tÝmann ß lÝfslei­inni af HPV. Nˇg er a­ hafa stunda­... Meira
Sko­un 12. sep. 2014 07:00

╔g er heimsforeldri

Ůegar eldri dˇttir mÝn var yngri veiktist h˙n ■a­ illa a­ Úg ■urfti a­ fara me­ hana ß LŠknavaktina. Sem betur fer var h˙n ekki alvarlega veik og bragga­ist fljˇtt. MÚr var­ hugsa­ til ■essa Ý tengslu... Meira
Sko­un 12. sep. 2014 07:00

┴ vŠngjum minninganna

Ůa­ var tro­fullt h˙s Ý Salnum Ý Kˇpavogi sÝ­astli­inn sunnudag. Ůa­ rÝkti eftirvŠnting Ý loftinu. Hva­ mundi koma ˙t ˙r ■essu samstarfi? Meira
Sko­un 12. sep. 2014 07:00

Hi­ dřra heilbrig­iskerfi Ý BandarÝkjunum

Ůrßtt fyrir ■ß lÝfseigu mřtu a­ heilbrig­is■jˇnusta Ý BandarÝkjunum sÚ rekin ß grundvelli marka­sl÷gmßla er sta­reyndin s˙ a­ um helmingur bandarÝska heilbrig­iskerfisins er rekinn ß vegum rÝkisins. Meira
Sko­un 12. sep. 2014 07:00

JßkvŠ­ teikn ß lofti Ý Ýslensku vÝsinda- og nřsk÷punarumhverfi

Rannsˇkna■ing VÝsinda- og tŠknirß­s (VT) var haldi­ f÷studaginn 29. ßg˙st. Meginefni ■ingsins var umfj÷llun um ˙ttekt ß Ýslensku vÝsinda- og nřsk÷punarumhverfi. ┌ttektin var framkvŠmd af ˇhß­um sÚrfrŠ... Meira
Sko­un 11. sep. 2014 07:00

H÷fu­sta­ur Nor­urlands

Fyrr Ý sumar sendi AkureyrarbŠr inn ums÷gn sem hluta af vinnuferli innanrÝkisrß­uneytisins vegna breytingar ß starfsemi l÷greglu- og sřslumannsembŠtta. ═ ■eim breytingum sem kynntar voru af hßlfu inna... Meira
Sko­un 11. sep. 2014 07:00

UmhverfisvŠnni fer­a■jˇnusta ß Nor­url÷ndum

Umhverfisvitund er ˇvÝ­a Ý heiminum meiri en hjß Nor­urlandab˙um. M÷rg veltum vi­ ■vÝ daglega fyrir okkur hvernig vi­ getum minnka­ ßlagi­ ß nßtt˙runa og unni­ gegn loftslagsbreytingunum. Meira
Sko­un 11. sep. 2014 07:00

Tr˙in ß hagsmunina

Vi­ lifum Ý menningu sem nennir ekki a­ rŠ­a ˇlÝkar sko­anir en horfir fremur ß hagsmuni. Vi­ t÷kum meiningar manna e­a lÝfssko­anir ekki of hßtÝ­lega ■vÝ ■egar upp er sta­i­ vir­ast allir bara vera a... Meira
Sko­un 11. sep. 2014 07:00

Breytingar ß neyslusk÷ttum – mikilvŠgt skref Ý rÚtta ßtt

Bo­a­ar breytingar ß vir­isaukaskatti og afnßm v÷rugjalda Ý nřju fjßrlagafrumvarpi eru afar jßkvŠ­ar fyrir Ýslenskt efnahagslÝf. BŠ­i neytendur og framlei­endur munu njˇta gˇ­s af breytingunum og innh... Meira
Sko­un 11. sep. 2014 07:00

Af g÷llum og hŠttum Ý tˇnlistarh˙sinu H÷rpu

Gallar (Ý smÝ­i og h÷nnun) og hŠttur eru Ý H÷rpu sem ˇvinsŠlt er a­ fjalla um opinberlega. Meira
Sko­un 11. sep. 2014 07:00

RÝkis˙tvarpi­ og kristin gildi

┌tvarpsstjˇri sag­ist fella ni­ur morgunbŠn og or­ kv÷ldsins til a­ fß plßss fyrir anna­ efni ß Rßs 1. Skildist mÚr a­ nřja efni­ vŠri frŠ­sla um tr˙arbr÷g­. Meira
Sko­un 11. sep. 2014 07:00

Fiskistofa: Stßssstofa e­a stjˇrnsřsla

Fiskistofa er hvorki stßssstofa sem framrei­ir sjßvarrÚtti nÚ vinnustofa sem framlei­ir ■ß. Fiskistofa er stjˇrnsřslustofnun. S˙ tilhneiging a­ kalla stjˇrnsřslustofnanir "stofur“ e­a "nefndir&#... Meira
Sko­un 11. sep. 2014 07:00

Af hverju ekki nefskattur?

═ desember 2013 skipa­i innanrÝkisrß­herra starfshˇp sem haf­i ■a­ verkefni a­ endursko­a fjßrhagsleg samskipti rÝkis og Ůjˇ­kirkjunnar og safna­a hennar. Sß sem hÚr ritar hef­i haldi­ a­ slÝkur hˇpur... Meira
 

MEST LESIđ

  • Nřjast ß VÝsi
  • Mest Lesi­
  • FrÚttir
  • SKODUN
  • Vi­skipti
  • LÝfi­
ForsÝ­a / Sko­anir / Sko­un / Hva­ er kennt ■egar si­frŠ­i er kennd?