„Jón var hvorki alvitur né alsjáandi“

„Mikið vatn hefur runnið til sjávar síðan Jón Sigurðsson kom í heiminn hér að Hrafnseyri fyrir meira en tveimur öldum. Auðvitað er hann ekki eini áhrifavaldurinn í þeim breytingum, en í minningunni hefur Jón þó orðið eins konar táknmynd þeirra allra. Það er í sjálfu sér ekki illa til fundið, því að íslenskt samfélag hefur að ýmsu leyti þróast í þær áttir sem Jón taldi æskilegastar. Áhersla Jóns á trúfrelsi, tjáningarfrelsi og atvinnufrelsi hefur t.d. örugglega átt sinn þátt í að ryðja þessum þáttum rúm hér á landi.“ sagði Guðmundur Hálfdánarson prófessor, í hátíðarræðu sinni á Hrafnseyri á 17. júní.

Í ræðu sinni ræddi Guðmundur m.a. um rannsóknir sínar á ævi og störfum Jóns Sigurðssonar og hvernig frelsishetjan taldi að ástand þjóðar sinnar væri fyrirkomið á þann hátt sem það var, vegna vondra stjórnarhátta fremur en óblíðra náttúruskilyrða, eins og aðrir samtímamenn hans héldu gjarnan fram.

Guðmundur benti þó í ræðu sinni að varast beri persónudýrkun á Jóni, því líkt og með aðrar alþýðuhetjur hafi Jón ekki verið fullkominn. „Jón var hvorki alvitur né alsjáandi – hann sagði t.a.m. fátt um réttindi kvenna, jafnvel þótt þau hafi verið að komast á dagskrá þegar líða tók á stjórnmálaferil hans. Það kennir okkur að þótt gott sé að eiga merkilegar þjóðhetjur þá svara þær aldrei öllum þeim spurningum sem á okkur leita,“ sagði Guðmundur, sem gegnir prófessorsstöðu kennda við Jón Sigurðsson, og hefur því sérstakar skyldur við Hrafnseyri og háskólasamfélag á Vestfjörðum.

Hlutverk hans er að stunda rannsóknir og kennslu á svipum tengjast lífi, starfi og arfleið Jóns, en einnig að styðja við það rannsókna- og fræðslustarf sem fram fer á Vestfjörðum. Það starf er bæði í tengslum við mennta- og menningarsetur Jóns Sigurðssonar á Hrafnseyri og háskóla- og rannsóknarsetrin í Bolungarvík og á Ísafirði.

Guðmundi var veitt prófessorstaðan frá og með 1. apríl síðastliðnum, en hann gegnir einnig hlutverki prófessors við sagnfræði- og heimspekideild Háskóla Íslands.

gudmundur@bb.is